مجمع جهانی اقتصاد در داووس تابستانی ۲۰۲۶ چه فناوریهایی را برجسته کرد؟
مجمع جهانی اقتصاد در جریان نشست تابستانی داووس ۲۰۲۶ در شهر دالیان چین، فهرست ۱۰ فناوری نوظهور را منتشر کرد که انتظار میرود در پنج سال آینده نقش مهمی در تحول صنایع، سیاستگذاری عمومی و زندگی اجتماعی ایفا کنند.
این فهرست نشان میدهد که مسیر نوآوری جهانی، پس از چند سال تمرکز گسترده بر توسعه نرمافزارها و مدلهای هوش مصنوعی، بهتدریج بهسوی کاربردهای فیزیکی، صنعتی و زیرساختی حرکت میکند؛ کاربردهایی در حوزه انرژی، پزشکی، امنیت داده، غذا، محیطزیست و مواد پیشرفته.
گزارش مذکور با همکاری مجمع جهانی اقتصاد و ناشر علمی Frontiers تهیه شده است. فناوریهای معرفیشده در این گزارش، بر اساس ظرفیت آنها برای عبور از مرحله پژوهش و ایجاد اثر عملی بر اقتصاد و جامعه در بازه پنجساله آینده انتخاب شدهاند.
چکیده
فناوریهای نوظهور سال ۲۰۲۶ فقط درباره «دیجیتالیشدن» نیستند. محور اصلی این فهرست، استفاده عملی از هوش مصنوعی، زیستفناوری و محاسبات پیشرفته برای حل مسائل واقعی جهان است؛ از پایدارسازی شبکه برق و تأمین لیتیوم گرفته تا درمان دقیق سرطان، تولید پایدار غذا و حفاظت از دادهها در عصر رایانش کوانتومی.
همهچیز به شبکه برق
فناوری «همهچیز به شبکه برق» این امکان را فراهم میکند که خودروهای برقی، ساختمانها و دیگر تجهیزات مجهز به باتری، تنها مصرفکننده برق نباشند.
در این الگو، تجهیزات دارای باتری میتوانند در زمان افزایش تقاضای برق، بخشی از انرژی ذخیرهشده خود را به شبکه بازگردانند. بهعبارت دیگر، خودروهای برقی و ساختمانهای هوشمند میتوانند به اجزای فعال شبکه انرژی تبدیل شوند.
اثر بالقوه: افزایش پایداری شبکه برق، مدیریت بهتر مصرف در ساعات اوج و استفاده مؤثرتر از انرژیهای تجدیدپذیر.
۲. استخراج مستقیم لیتیوم
لیتیوم یکی از مواد اولیه کلیدی برای تولید باتری خودروهای برقی و سامانههای ذخیره انرژی است. روشهای رایج استخراج لیتیوم، بهویژه از منابع آب شور، معمولاً به حوضچههای تبخیری وابستهاند و فرایندی طولانی دارند.
فناوری استخراج مستقیم لیتیوم، با استفاده از سامانههای مهندسیشده، میتواند زمان جداسازی لیتیوم از آب شور را از دورههای طولانی به چند ساعت کاهش دهد.
اثر بالقوه: سرعتبخشیدن به تأمین مواد اولیه زنجیره باتری، کاهش فشار بر منابع و تقویت توسعه خودروهای برقی و انرژی پاک.
۳. مواد سرمایش تابشی غیرفعال
مواد سرمایش تابشی غیرفعال میتوانند گرما را دفع و جذب انرژی حرارتی را کاهش دهند؛ بدون آنکه برای خنکسازی به مصرف مستقیم برق نیاز داشته باشند.
این فناوری میتواند در پوشش ساختمانها، سقفها، نماها و زیرساختهای شهری به کار رود و نیاز به سامانههای تهویهمطبوع را کاهش دهد.
اثر بالقوه: کاهش مصرف برق ساختمانها، افزایش بهرهوری انرژی و کمک به مقابله با اثرات گرمایش شهری.
۴. نابودی آلایندههای آلی دیرپا یا PFAS
PFASها گروهی از مواد شیمیایی بسیار پایدار هستند که در محیطزیست و منابع آب باقی میمانند و بهدلیل ماندگاری طولانی، گاهی «مواد شیمیایی همیشگی» نامیده میشوند.
فناوریهای نوین نابودی PFAS با شکستن ساختار مولکولی این ترکیبات، آنها را به مواد طبیعیتر یا کمخطرتر تبدیل میکنند. این رویکرد، صرفاً آلاینده را جابهجا یا فیلتر نمیکند، بلکه تلاش دارد آن را در سطح مولکولی تخریب کند.
اثر بالقوه: تصفیه مؤثرتر آب، کاهش آلودگیهای پایدار و حفاظت از سلامت عمومی و اکوسیستمها.
۵. تخمیر دقیق
تخمیر دقیق از میکروارگانیسمها و فرایندهای کنترلشده برای تولید مواد غذایی، پروتئینها، آنزیمها و ترکیبات دارویی استفاده میکند.
در این روش، میکروبها مانند یک «کارخانه زیستی» برنامهریزی میشوند تا ترکیب موردنظر را با دقت بالا تولید کنند. این فناوری میتواند در تولید پروتئینهای جایگزین، مواد اولیه دارویی، افزودنیهای غذایی و محصولات زیستی نقش مهمی داشته باشد.
اثر بالقوه: تولید پایدارتر، کاهش فشار بر منابع طبیعی و ایجاد مسیرهای تازه برای تولید مواد غذایی و زیستداروها.
۶. دارورسانی مبتنی بر اگزوزوم
اگزوزومها حاملهای طبیعی و بسیار کوچک سلولی هستند که سلولها برای انتقال پیامهای زیستی میان یکدیگر از آنها استفاده میکنند.
در دارورسانی مبتنی بر اگزوزوم، از این حاملهای طبیعی برای انتقال هدفمند دارو به بافت بیمار استفاده میشود. هدف این است که دارو با دقت بیشتری به محل موردنظر برسد و آسیب به بافتهای سالم کاهش یابد.
اثر بالقوه: افزایش اثربخشی درمان، کاهش عوارض جانبی و توسعه درمانهای هدفمندتر در بیماریهای پیچیده.
۷. واکسنهای شخصیسازیشده سرطان مبتنی بر mRNA
واکسنهای شخصیسازیشده سرطان مبتنی بر آرانای پیامرسان یا mRNA، بر اساس ویژگیهای مولکولی و جهشهای اختصاصی تومور هر بیمار طراحی میشوند.
هدف این واکسنها، آموزش دستگاه ایمنی برای شناسایی دقیقتر سلولهای سرطانی و فعالکردن پاسخ ایمنی علیه آنهاست. برخلاف درمانهای عمومی، این رویکرد تلاش میکند درمان را با ویژگیهای زیستی تومور هر فرد هماهنگ کند.
اثر بالقوه: حرکت بهسوی درمان دقیق، شخصیسازیشده و مؤثرتر سرطان.
۸. شبیهسازی کوانتومی برای کشف دارو
کشف دارو معمولاً فرایندی زمانبر، پیچیده و پرهزینه است. یکی از چالشهای مهم در این مسیر، شبیهسازی تعاملات پیچیده میان مولکولها، پروتئینها و ترکیبات دارویی است.
شبیهسازی کوانتومی میتواند این برهمکنشهای مولکولی را با دقت و سرعت بیشتری مدلسازی کند و به پژوهشگران در شناسایی و طراحی داروهای جدید کمک کند.
اثر بالقوه: کاهش زمان و هزینه تحقیقوتوسعه دارو و افزایش سرعت دسترسی به درمانهای نوین.
۹. الگوهای جهان در هوش مصنوعی
الگوهای جهان یا World Models، نوعی رویکرد در هوش مصنوعی هستند که تلاش میکنند روابط میان اشیا، محیط و پیامد اقدامات را بازسازی کنند.
بهجای آنکه یک مدل صرفاً داده را پردازش کند، مدل جهان میکوشد درکی ساختاریافته از محیط داشته باشد و پیشبینی کند که هر تصمیم یا اقدام چه نتیجهای در دنیای واقعی خواهد داشت.
این قابلیت برای رباتیک، خودروهای خودران، برنامهریزی صنعتی، مدیریت زنجیره تأمین و شبیهسازی سناریوهای پیچیده اهمیت بالایی دارد.
اثر بالقوه: تصمیمگیری بهتر ماشینها، کاهش ریسک عملیاتی و افزایش توان شبیهسازی در محیطهای واقعی.
۱۰. رمزنگاری مبتنی بر شبکههای ریاضی
با پیشرفت رایانش کوانتومی، بخشی از روشهای رمزنگاری رایج ممکن است در آینده با تهدید مواجه شوند. به همین دلیل، توسعه روشهای رمزنگاری مقاوم در برابر کوانتوم به یک اولویت راهبردی در سطح جهانی تبدیل شده است.
رمزنگاری مبتنی بر شبکههای ریاضی بر مسائل بسیار پیچیده ریاضی تکیه دارد و برای حفاظت از دادههای مالی، دولتی، صنعتی و پزشکی در برابر تهدیدهای آینده رایانش کوانتومی طراحی شده است.
اثر بالقوه: حفاظت بلندمدت از زیرساختهای اطلاعاتی و دادههای حساس در عصر پساکوانتومی.
جمعبندی: حرکت فناوری از فضای دیجیتال به دنیای واقعی
فهرست فناوریهای نوظهور سال ۲۰۲۶ مجمع جهانی اقتصاد، تصویری روشن از جهتگیری جدید نوآوری جهانی ارائه میدهد. هوش مصنوعی، زیستفناوری و محاسبات پیشرفته دیگر فقط ابزارهایی برای توسعه نرمافزار نیستند؛ آنها بهسرعت در حال تبدیلشدن به موتورهای تحول در انرژی، سلامت، تولید، محیطزیست و امنیت اطلاعات هستند.
برای کسبوکارها، شرکتهای دانشبنیان و سیاستگذاران، پرسش کلیدی دیگر فقط این نیست که کدام فناوری مهم است؛ بلکه باید پرسید:
چگونه میتوان در زنجیره ارزش این فناوریها نقش گرفت، بازار ساخت و همکاریهای بینالمللی ایجاد کرد؟
